Analiz19 Kasım 2026

Türkiye’nin Irak’ta artan nüfuzu ve Türkmenlerin Bağdat, Kerkük ve Erbil’de siyasi temsiliyeti

Mustafa Kerim

Türkiye’nin Irak’ta artan nüfuzu ve Türkmenlerin Bağdat, Kerkük ve Erbil’de siyasi temsiliyeti

Türkmenlerin Irak’ta yaklaşık 100 yıl sonra Kerkük’te valilik görevini üstlenmesi ve aynı dönemde Bağdat’ta bakanlık elde etmesi, Türkmenlerin ülke çapında hem merkezde hem de yerel yönetimde siyasi temsiliyetinin önemli ölçüde arttığını göstermektedir.

Irak’ta Türkmenlerin siyasi temsiliyetine ilişkin ciddi kazanımların, Türkiye’nin diplomasi, siyaset, ekonomi ve güvenlik gibi alanlarda çok boyutlu ve kapsamlı politikalarıyla Irak genelinde etkisini genişlettiği bir zamana denk geldiği de dikkati çekmektedir.

Irak politikasında Türkmenlerin hak ve temsiliyetini temel unsurlarından biri olarak gören Ankara’nın bölgede nüfuzunun artması Türkmenleri olumlu etkilerken, Türkmenler de üstlendiği siyasi rollerle Ankara’nın Bağdat ve Erbil ile ilişkilerinde diplomasi kanalları açarak köprü görevi üstlenmektedir.

Belirsizlik ve çatışma ortamında, güvenlik ve kalkınma vizyonu

Türkiye’nin ABD/İsrail ve İran arasındaki savaşın sonlandırılması ve barışta ısrar eden tutumu, bölgesel sorunlara bölgesel çözümler arayan yaklaşımı, “Terörsüz Türkiye-Bölge” vizyonu ve kapsamlı ekonomik projeleri Orta Doğu’daki belirsizlik ve çatışma atmosferinde Irak’taki muhataplarına da güven, istikrar ve refah ortamı sunmaktadır.

Irak’ta Erbil ve Bağdat’a yönelik politikasında bütüncül yaklaşımıyla öne çıkan Ankara, IKBY ve özellikle Erbil merkezli Kürdistan Demokrat Partisi (KDP) ile geliştirdiği uzun yıllara dayalı yakın siyasi, ekonomik ve güvenlik alanındaki ilişkileri son yıllarda Bağdat ile de kurmaktadır.

Ankara-Bağdat arasında PKK ile mücadelede ve güvenliğin yanı sıra ekonomide artan bir iş birliği ivmesi yakalanırken, özellikle Irak Başbakanı Ali Zeydi’nin Türkiye ile ilişkileri geliştirmeye yönelik tutumu, ülkeyi Türkiye üzerinden Avrupa’ya bağlamayı hedefleyen Kalkınma Yolu Projesi ile Irak’ın bölgesel ticaret ağlarındaki konumunu güçlendirme gibi hedefleri de öne çıkmaktadır.

Türkiye’nin, PKK’nın bölgedeki varlığı nedeniyle uzun yıllar tepki verdiği Süleymaniye merkezli Kürdistan Yurtseverler Birliği (KYB) ile son dönemde karşılıklı atılan adımların ardından onarılan ve geliştirilen ilişkiler de Ankara’nın sahada muhatapları nezdinde artan nüfuzunun bir göstergesi olmuştur. Ankara’nın “Terörsüz Türkiye” sürecinin de Irak/IKBY’deki tüm aktörlerden destek alması bunun başka bir işaretidir.

Ankara, ABD/İsrail-İran savaşında iki tarafın da doğrudan saldırıları ve enerji ihracatının büyük darbe alması gibi temel sebeplerle ciddi ölçüde zarar gören Irak’ta siyasi aktörler için hem önemli bir ekonomik ortak hem de ABD-İran baskısının dengelenmesinde yükselen bir bölgesel güç olarak değerlendirilmektedir.

Kerkük’te 100 yıl sonra gelen valilik ve Bağdat’ta bakanlık

Türkmenler, Araplar ve Kürtlerin bir arada yaşadığı, petrol zengini Kerkük’te Irak Türkmen Cephesi (ITC) Başkanı Muhammed Seman Ağa’nın vali olarak seçilmesi, bu göreve Türkmenlerin yaklaşık bir asır sonra yeniden getirilmesi nedeniyle Türkmen toplumu arasında olduğu kadar Türkiye’de de tarihi bir kazanım olarak yankılanmıştır.

Kentteki dönüşümlü valilik sistemine KYB’nin desteğiyle ITC’den bir Türkmen ismin dahil edilmesi, kentte farklı etnik gruplar arası uzlaşı kültürünün geliştirilmesi için önemli olduğu kadar Türkmenlerin Kerkük’te kamu hizmetleri, istihdam, altyapı yatırımları ve yerel kaynakların adil dağılımında söz sahibi olmalarına da imkan sağlayabilir.

Türkiye’nin Irak ve IKBY ile çok boyutlu ilişkileri, Bağdat-Kerkük-Erbil hattında yeni siyasi dengelerin oluşmasına zemin hazırlarken, Türkmenlerin siyasi temsilinin güçlendirilmesi açısından da yeni fırsatlar sunmaktadır. ITC Başkanı Ağa’nın, "Bugün Türkiye Cumhuriyeti'nin Cumhurbaşkanı Sayın Recep Tayyip Erdoğan'ın talimatıyla, güçlü politikasıyla bu çalışma olmasaydı, kurumların destekleri olmasaydı, Kerkük'te bir Türkmen vali seçilemezdi, bu bir gerçektir." açıklaması, Ankara’nın rolünün Türkmenler açısından da ne derece önemsendiğini göstermektedir.

Ağa'nın Irak merkezi hükümetinde devlet bakanlığı görevine getirilmesi ise 2003 sonrası ilk defa ITC'den bir ismin devlet bakanlığı görevini üstlenmesiyle Türkmenler için bir başka tarihi kazanım olmuştur. Türkmenlerin merkezi hükümette üst düzey görevler üstlenmesi, yalnızca sembolik temsil bakımından değil, karar alma mekanizmalarına erişim açısından da önem taşımaktadır. Böyle bir temsil, Kerkük’ün idari sorunları, kamu yatırımları, Türkmenlerin kültürel hakları ve eğitim taleplerinin Bağdat gündemine daha güçlü taşınmasını sağlayabilir.

Öte yandan, Ağa’nın bakanlık görevinin ardından ITC Kerkük İl Başkanı Kahtan Vendavi’nin de eş zamanlı olarak kentte valilik görevine seçilmesi de Türkmenlerin merkezde siyasi temsiliyet kazanırken yerelde valilik makamındaki rolünü korumaları açısından önem taşımaktadır. İkinci kere Türkmen valiye yer verilen Kerkük’teki bu sürecin başarılı olması da kentteki bütün toplulukların haklarını gözeten kapsayıcı bir idari anlayışı gerekli kılmaktadır. Türkmenlerin bu testi başarılı şekilde geçmeleri, sadece kendilerinin siyasi temsili için değil, kentteki çok etnik yapılı yönetim sisteminin de kalıcılaşmasına fayda sağlayacaktır.

Türkmenler, Kerkük ve Bağdat’ta artan rolünü Erbil’de de sürdürebilir

Şüphesiz, Türkmenlerin Irak siyasetindeki konumu Kerkük ve Bağdat ile sınırlı değildir. IKBY’de uzun yıllardır hükümette bakanlıklar ve parlamentoda sekreterlik gibi görevler üstlenen Türkmenler, halihazırda bölgesel siyasi yapının önemli toplumsal bileşenlerinden birini oluşturmaktadır.

IKBY’de parlamentonun Ekim 2024’teki seçimlerin ardından KDP’nin çabalarıyla yeniden aktifleştirilmesine karşılık KYB’nin hükümetten çekilmesi bölgede siyasi krize yol açarken, söz konusu anlaşmazlığın çözümüne ve yeni kabinenin ne zaman kurulacağına yönelik de ciddi soru işaretleri bulunmaktadır.

Yeni kabinenin oluşturulması sürecinde Türkmen siyasetçilerin mevcut kabine ve parlamentoda olduğu gibi benzer görevler üstlenmesi de beklenmektedir. Ancak, IKBY’deki Türkmenlerin, Kerkük ve Bağdat’ta artan siyasi temsil rüzgarını bölgeye taşıma becerileri bu süreçte Türkmenler için yeni fırsatlara kapı aralayabilir.

Ankara’nın Irak-IKBY ile ilişkilerde artan nüfuzunun, Türkmenlerin Bağdat-Kerkük-Erbil hattındaki kazanımlarında destekleyici bir unsur olarak etkisi olurken, bu süreçte Türkmenlerin seçim başarıları, siyasi örgütlenmeleri ve yerel ittifaklar ile diğer siyasi partilerle müzakerelerdeki becerileri temel bir belirleyici faktör olarak da öne çıkmaktadır. Dolayısıyla, Türkmenlerin Bağdat-Kerkük-Erbil hattındaki kazanımlarını yalnızca Türkiye’nin etkisiyle açıklamak, Irak’ın iç siyasi dengelerini göz ardı etmek anlamına da gelecektir.

Sonuç olarak, Türkiye’nin Irak’ta çok boyutlu ve kapsamlı politikaları, her aktörle doğrudan temas kuran dış politikası Türkmenlerin taleplerinin farklı yönetim düzeylerinde gündeme getirilmesini kolaylaştırmaktadır. Türkmenlerin de ülkede üstlendikleri görevlerle Türkiye-Irak/IKBY arasında köprü rolü görerek mevcut ilişkilerin daha da ileri taşınmasına sahada kayda değer katkıları bulunmaktadır. Dolayısıyla, Ankara’nın Irak’taki nüfuzu ve Türkmenlerin ülkedeki siyasi temsillerinin birbirini besleyen iki önemli süreç olarak son dönemde eş zamanlı olarak derinleştiği gözlemlenmektedir.

Bununla beraber, Türkmenlerin kazanımlarının kalıcı olabilmesi, Ankara’nın diplomatik desteğinin yanı sıra esasında Türkmenlerin kurumsal kapasitesini artırmasına ve Irak içerisinde daha etkili politikalar üretmesine dayanmaktadır. Türkmenler için bu kazanımların asıl başarı ise elde edilen siyasi makamların eğitim, kültürel haklar, kamu hizmetleri ve ekonomik fırsatlar gibi alanlarda hem Türkmenlere hem de diğer etnik gruplara yönelik somut kazanımlara dönüşmesiyle ölçülebilecektir.

Share
Mustafa Kerim

Mustafa Kerim

Mustafa Kerim, 30 yılı aşkın gazetecilik kariyeri boyunca başta savaş muhabirliği olmak üzere muhabirlik, spikerlik, editörlük ve program sunuculuğu gibi pek çok alanda görev aldı. TRT Kurdî bünyesinde gazeteci olarak görev yapan Kerim, uzun yıllar Irak’ta TRT, Anadolu Ajansı, NTV, CNN Türk ve BBC Türkçe başta olmak üzere çeşitli medya kuruluşlarında çalıştı.